Dieta niskoglutenowa: kiedy trzeba ją stosować?

SPIS TREŚCI

W ostatnich latach wzrasta liczba osób, które stosują dietę bezglutenową. W Stanach Zjednoczonych, w przeciągu 2 lat (2013-2015) przemysł bezglutenowy odnotował 136% wzrost sprzedaży, osiągając szacowane przychody na poziomie 11,6 miliarda dolarów. [1] 

Jednym z powodów takiej sytuacji jest bardziej powszechna diagnostyka chorób, w których należy wykluczyć gluten z jadłospisu. Innym może być wpływ mediów, które przez pewien czas przedstawiały gluten jako niekorzystny dla zdrowia, a dietę bezglutenową jako remedium na różne dolegliwości. W wyniku tego, wiele osób wykluczyło gluten ze swoich jadłospisów, nie konsultując tego z dietetykiem czy lekarzem. [2] Przeświadczenie o negatywnym wpływie glutenu na zdrowie stało się tak silne, że według jednego z badań, prawie ⅓ Amerykanów wolałaby wykluczyć lub unikać go w swojej diecie. [3]

W przypadku niektórych jednostek chorobowych stosowanie diety bezglutenowej jest konieczne. Jednak należy podkreślić, że gluten nie będzie szkodził zdrowym osobom. [3] Za to wykluczenie go wiąże się ze sporym ograniczeniem spożywanych produktów. Warto dodać, że włączenie diety bezglutenowej przed diagnostyką nie jest dobrym pomysłem, ponieważ w ten sposób możemy uniemożliwić wykrycie choroby, którą mamy. [4,5,6]

Zdarzało mi się rozmawiać z pacjentami, którzy na własną rękę, bez wcześniejszej diagnostyki, wykluczali gluten z jadłospisu i odczuwali poprawę w kwestii różnych dolegliwości. Jednak po przeprowadzeniu wywiadu żywieniowego okazywało się, że składnikiem z którego zrezygnowali wcale nie był gluten, a pszenica. Dzięki temu, nie tylko odczuli poprawę w kwestii samopoczucia, ale też zadbali o swoje zdrowie. Produkty pszenne charakteryzują się wysokim indeksem glikemicznym i ich częste spożycie przyczynia się m.in. do otyłości, insulinooporności i cukrzycy typu II. [7] 

Jak w takim razie wygląda dieta bezglutenowa i kiedy warto ją stosować? Czym jest gluten? Jakie produkty go zawierają?  Przeczytasz o tym w poniższym artykule. 

Czyli dla zdrowych małpek gluten wcale nie jest straszny i nie muszą z niego rezygnować! Zapamiętam sobie to, co podkreśla Ola - gluten i pszenica idzie w parze ale eliminacja glutenu i eliminacja pszenicy to już nie to samo. Wiesz, że moja małpia kuchnia przygotowuje również diety bezglutenowe? Om nom, nom!
Małpa mówiTo poproszę!

Dieta bezglutenowa - dla kogo?

Ze względu na możliwą obecność glutenu w wielu artykułach spożywczych, asortyment dostępnych produktów na diecie bezglutenowej jest ograniczony. W związku z tym, ważne jest, aby jej stosowanie było przemyślane i oparte na wskazaniach zdrowotnych. Przed włączeniem diety bezglutenowej należy przejść odpowiednią diagnostykę i sprawdzić czy rzeczywiście jej potrzebujemy. [5]

Dieta bezglutenowa znajduje zastosowanie przede wszystkim w trzech głównych przypadkach:

  • w celiakii (chorobie trzewnej) oraz jej skórnej manifestacji - chorobie Duhringa,
  • w alergii na gluten,
  • w nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten. [8,9,10]

Należy podkreślić, że dieta bezglutenowa jest jedynym sposobem leczenia w wymienionych przypadkach. Zdarza się, że jest również stosowana przy chorobie Hashimoto, autyzmie czy zespole jelita drażliwego. Jednak nie ma silnych dowodów naukowych, które potwierdzają słuszność takiego podejścia. [2] Autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, czyli właśnie Hashimoto, to problem dotyczący dużej grupy pacjentek. Podejście dietetyczne do tej choroby zależne jest od wielu czynników. Informacje na ten temat znajdziesz w artykule - Choroba Hashimoto - fakty i mity dietetyczne.

Jeśli jesteś człekokształtnym, który cierpi na któreś z wymienionych przez Olę schorzeń, nie martw się! Moja małpia kuchnia pomoże Ci zawalczyć o zdrowy brzuszek!
Małpa mówiZamawiam więc!

Celiakia

Choroba trzewna (celiakia) jest trwałą nietolerancją glutenu. Obserwuje się, że występuje najczęściej wśród rasy białej, a dwukrotnie częściej chorują kobiety niż mężczyźni. [4] Osoby, u których celiakia występowała w rodzinie, mają 200 razy większe ryzyko zachorowania. [11] Szacuje się, że około 1% Europejczyków cierpi na celiakię. [8,9] Rzadko chorują Afrykańczycy, mieszkańcy Azji i Ameryki Południowej. Może to być związane z tradycyjnie niskim spożyciem zbóż glutenowych (w krajach tych dominują maniok, ryż i kukurydza). Potwierdza to fakt, że przechodzenie na zachodni tryb życia powoduje wzrost zachorowania również wśród tych populacji. [4]

U chorujących na celiakię gluten powoduje pobudzenie układu odpornościowego i atakowanie kosmków jelitowych, które odpowiadają za wchłanianie strawionego pokarmu. W efekcie dochodzi do ich zmniejszenia, a w końcu zaniku. Powoduje to zaburzenie wchłaniania wielu składników odżywczych oraz wtórne nietolerancje (np. laktozy). Konsekwencją takiego stanu jest szereg niedoborów pokarmowych. [4] Może to prowadzić również do zwiększenia przepuszczalności ścian jelit i częstszego występowania alergii pokarmowych. [11]

Do najbardziej typowych objawów celiakii należą wzdęcia, bóle brzucha, biegunka (zwykle tłuszczowa - z dużą ilością niestrawionego tłuszczu), utrata masy ciała, niedokrwistość, niedobory białkowe i innych składników. [4,5] Wszystkie te symptomy związane są z zaburzeniami wchłaniania i charakteryzują jelitową postać celiakii. Jednak poza klasycznym przebiegiem choroby można wyróżnić również jej utajoną postać. W takim przypadku mogą nie występować żadne dolegliwości. Czasem chorobie towarzyszą objawy niespecyficzne, spoza przewodu pokarmowego, m.in.: zmiany skórne, osteoporoza, kurcze i osłabienie siły mięśniowej, zaburzenia miesiączkowania, tężyczka, stałe uczucie zmęczenia. Typowy przebieg choroby obserwuje się zwykle u dzieci, natomiast u osób dorosłych objawy są zwykle nietypowe. [4]

Choroba trzewna zaliczana jest do chorób autoimmunologicznych, czyli takich, w których przeciwciała atakują nasz własny organizm. Tego typu choroby świadczą o nieprawidłowej pracy układu odpornościowego i zdarza się, że występują wspólnie. Dlatego też osoby chorujące m.in. na Hashimoto i cukrzycę typu I mają większe ryzyko zachorowania na celiakię. W przypadku nietypowych objawów warto włączyć odpowiednią diagnostykę. [4]

Diagnostyka celiakii 

Towarzystwa gastroenterologiczne wskazują dwie grupy pacjentów, u których powinno się wykonywać badania w kierunku celiakii:

  • u osób z objawami sugerującymi chorobę trzewną (m.in. bóle brzucha, wzdęcia, biegunki, utrata masy ciała, niedokrwistość),
  • u osób z grup ryzyka (m.in. przy występowaniu celiakii w rodzinie, a także w wymienionych wcześniej chorobach: Hashimoto i cukrzycy typu I). [6]

Diagnostyka opiera się przede wszystkim o badania krwi. Sprawdzamy obecność przeciwciał przeciwendomyzjalnych (EMA) i przeciw transglutaminazie tkankowej (tTG). Według wytycznych ESPGHAN (Europejskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci) należy w pierwszej kolejności zbadać poziom przeciwciał anty-tTG w klasie IgA.

Bardziej inwazyjnym sposobem diagnostyki jest biopsja jelita cienkiego wykonywana podczas gastroskopii. Dzięki niej możemy uzyskać obraz zniszczenia kosmków jelitowych.  Nie ma konieczności wykonywania biopsji, jeśli spełnione są następujące warunki: 

  • poziom przeciwciał anty-tTg w klasie IgA jest 10-krotnie wyższy niż górna granica normy,
  • stwierdza się dodatni poziom przeciwciał EMA  w klasie IgA,
  • badania genetyczne potwierdzają celiakię. [6]

Bardzo ważne jest, aby nie włączać diety bezglutenowej przed diagnostyką, ponieważ może to spowodować wyniki fałszywie negatywne. Wykluczenie glutenu z diety powoduje spadek poziomu przeciwciał i regenerację kosmków jelitowych, a co za tym idzie - ustąpienie objawów. [4,5,6]

Całe szczęście, że nie ma tego rodzaju choroby wywoływanej przez banany. Na samą myśl, aż się futro jeży na ogonie!
Małpa mówiDaj jeść!

Alergia na gluten

Alergia na gluten jest reakcją układu odpornościowego z wytworzeniem przeciwciał klasy IgE (reakcja natychmiastowa) lub bez (reakcja późna). Ta pierwsza będzie manifestowała się najczęściej zmianami atopowymi skóry, pokrzywką, wodnistym katarem, wymiotami, biegunką, a nawet wstrząsem anafilaktycznym. Reakcja późna zazwyczaj objawia się zaostrzeniem atopowego zapalenia skóry lub biegunką. Alergia na gluten ujawnia się zwykle u dzieci i w przeciwieństwie do choroby trzewnej - większość osób  z niej wyrasta. [12]

Nieceliakalna nadwrażliwość na gluten

W ostatnich latach została zdefiniowana nowa jednostka chorobowa - nieceliakalna nadwrażliwość na gluten. Występuje u około 6% społeczeństwa. Jednak mogą to być zawyżone szacunki, ponieważ zdarza się, że choroba jest mylona z alergią na pszenicę czy nietolerancją węglowodanów fermentujących w jelicie (FODMAP). [8,9,10]

Nieceliakalna nadwrażliwość na gluten charakteryzuje się występowaniem podobnych dolegliwości jak przy chorobie trzewnej. Na podstawie samych objawów nie da się rozróżnić tych dwóch chorób. Jednak nieceliakalna nadwrażliwość na gluten nie ma podłoża autoimmunologicznego i nie odnotowuje się w jej przebiegu zniszczenia kosmków jelitowych. Obserwuje się, że objawy choroby ustępują po zastosowaniu diety bezglutenowej, a ponowne włączenie glutenu do diety powoduje nawrót dolegliwości. [8,9,10]

O, to ciekawe! O tym nigdy nie słyszałem. Dzięki Ola za istnie małpie newsy!
Małpa mówiPoproszę jedzonko!

Czym jest gluten i w jakich produktach się znajduje?

Gluten jest białkiem, obecnym w następujących zbożach:

Zboża zawierające gluten
  • pszenicy (we wszystkich jej odmianach, również w pszenicy durum i orkisz)
  • życie,
  • jęczmieniu,
  • owsie* [4,11]

*  Certyfikowany, czysty owies może być stosowany na diecie bezglutenowej, jest dostępny w niektórych państwach. W związku z obecnością glutenu w wymienionych zbożach, zawierają go także wszystkie przetwory z nich produkowane: mąki, płatki, otręby, makarony, kasze (manna, kuskus, pęczak, jęczmienna - mazurska, perłowa), pieczywo, kiełki i inne produkty ich przetwórstwa.

Bądź czujny!

Bardzo często gluten obecny jest w produktach, które nie są kojarzone ze zbożami. Może być na przykład dodawany w celu poprawy konsystencji. Do produktów, które mogą zawierać gluten należą między innymi:

  • napoje mleczne,
  • wędliny i parówki oraz inne przetwory mięsne,
  • wyroby garmażeryjne,
  • panierowane produkty mięsne,
  • warzywa w puszkach,
  • sosy, ketchup, majonez,
  • suszone owoce,
  • nadziewane czekolady, lody i inne słodycze,
  • napoje ze słodem jęczmiennym - m.in. piwo. [4]
Gluten - sos sojowy jasny

Gluten może również znajdować się w lekach - stanowiąc ich wypełnienie. Jak widać, znajdziemy go nawet tam, gdzie się nie spodziewamy. W związku z tym, osoby na diecie bezglutenowej powinny być szczególnie czujne w kwestii sprawdzania składu produktów. Gluten będzie ukryty w składzie produktu pod pojęciami:

  • słód jęczmienny,
  • skrobia pszenna,
  • bułka tarta,
  • ziarna zbóż,
  • białko roślinne,
  • błonnik roślinny,
  • hydrolizowane białko roślinne. [4]
Małpi kucharze zawsze czujnym okiem sprawdzają skład produktów, z których przyrządzają potrawy. Mój dietetyk również im w tym pomaga. Dzięki temu mam pewność, że moje pudełka będą nie tylko pyszne, ale też bezpieczne.
Małpa mówiNo to chcę!

Produkty bezglutenowe

Glutenu nie zawierają produkty, takie jak: świeże owoce, warzywa, jaja, mleko, ryby, mięso, ziemniaki i tłuszcze. [4] Wiele spośród zbóż może również być bezpiecznie stosowanych na diecie bezglutenowej, ponieważ nie zawierają glutenu. Są to często produkty bardzo wartościowe, bogate w wiele cennych składników. Do zbóż naturalnie bezglutenowych należą między innymi:

Zboża naturalnie bezglutenowe

Gryka - jest dobrym źródłem błonnika pokarmowego, a ze względu na niski indeks glikemiczny jej przetwory są polecane w prewencji insulinoporności, cukrzycy i otyłości. Gryka i jej przetwory dostarczają także sporej ilości magnezu.  [13]

Ryż - jest dobrym źródłem witamin z grupy B. Zawartość błonnika zależna jest od jego odmiany - ryż brązowy ma go ponad trzykrotnie więcej niż biały, zawiera także dwukrotnie więcej potasu, wapnia, żelaza i magnezu. Dodatkowo ryż jest produktem hipoalergicznym (nie alergizuje). [13]

Proso - zawiera znaczne ilości magnezu, żelaza, potasu i wapnia oraz witamin z grupy B. Jego przetwory posiadają właściwości alkalizujące (odwrotność zakwaszania), co jest rzadko spotykane wśród zbóż. Najpopularniejszym przetworem z prosa jest kasza jaglana - produkt lekkostrawny, może być stosowany przy dolegliwościach ze strony przewodu pokarmowego. [13]

Amarantus, inaczej szarłat - zawiera znacznie więcej białka niż inne zboża i jest to białko o wysokiej wartości biologicznej, ponieważ zawiera wszystkie aminokwasy egzogenne (nie są produkowane w naszych organizmach). Amarantus dostarcza też żelaza, wapnia i magnezu oraz witamin C, E i z grupy B. [13]

Quinoa, czyli komosa ryżowa - dostarcza dobrze przyswajalnego białka, sporych ilości błonnika, żelaza, miedzi, wapnia, cynku i kwasu foliowego oraz szczególnie wysoką zawartość witaminy E - prawie dwukrotnie więcej niż w pszenicy czy życie. [13]

Teff - choć nie jest produktem królującym na polskich stołach, to jednak warto o nim wspomnieć. Podobnie jak amarantus i quinoa zawiera znaczne ilości wapnia, magnezu, żelaza i kwasu foliowego oraz błonnika. Produkty z teff mają niski indeks glikemiczny. [13,14]

Kukurydza - spośród produktów bezglutenowych zawiera najniższe ilości składników mineralnych, witamin i błonnika, a jej przetwory charakteryzują się wysokim indeksem glikemicznym. [13]

Bezpieczne na diecie bezglutenowej będą także przetwory wyprodukowane z powyższych zbóż: mąki, makarony, płatki, kasze (gryczana, jaglana, kukurydziana, ryżowa), skrobia kukurydziana, tapioka (produkowana z manioku), wafle ryżowe i kukurydziane. [4]Poza produktami i zbożami naturalnie bezglutenowymi, na rynku dostępny jest szeroki asortyment żywności bezglutenowej, m.in.: pieczywo, słone przekąski czy słodycze. Zgodnie z rozporządzeniem Unii Europejskiej z 2009 roku, żywność bezglutenowa to produkty, które zawierają mniej niż20 miligramów glutenu w 1 kilogramie produktu. Produkty spełniające to wymaganie mogą być nazywane bezglutenowymi i oznakowane symbolem przekreślonego kłosa. [4] Jednak często tego typu żywność jest wysokoprzetworzona, zawiera więcej nasyconych kwasów tłuszczowych, tłuszczów trans, a także cukru i soli. [15,16] Pamiętajmy, że obecność przekreślonego kłosa świadczy o braku glutenu w produkcie, a nie o jego wysokiej wartości. Nie zwalnia nas to z obowiązku czytania etykiety i kontrolowania jakości. [4]

A tak wiele małpek narzeka że "bez glutenu" oznacza "bez niczego". Ola poświadcza, że nie jest tak źle, a nawet jest bardzo dobrze! Małpi kucharze korzystają z tych wszystkich alternatyw.
Małpa mówiZamawiam więc!

Korzyści i zagrożenia związane ze stosowaniem diety bezglutenowej

W kilku przypadkach, wymienionych wcześniej w artykule, dieta bezglutenowa jest jedynym sposobem leczenia, a włączenie jej powoduje ustąpienie objawów chorobowych. Jest to ogromny ratunek dla pacjentów, którzy zmagają się z bardzo dotkliwymi dolegliwościami ze strony przewodu pokarmowego i nie tylko. 

W przypadku celiakii, nieprzestrzeganie diety, nawet nieświadome (np. spożywając gluten w śladowych ilościach w zanieczyszczonych produktach), może prowadzić do wyniszczenia organizmu i różnych powikłań, w tym - nowotworów jelita cienkiego. Dieta bezglutenowa jest więc ważna nie tylko ze względu na aktualny stan zdrowia i samopoczucie, ale również na prewencję chorób. [4]

Jednak tak jak każda dieta eliminacyjna, dieta bezglutenowa może być niedoborowa w pewne składniki pokarmowe. Jej nieprawidłowe zbilansowanie może spowodować zaburzenie proporcji jadłospisu. Wśród osób stosujących dietę bezglutenową obserwuje się mniejszy udział węglowodanów, a większy białek i tłuszczy. [2]

W badaniu Vici G. i wsp. [17] stwierdzono, że dieta bezglutenowa jest uboga w błonnik pokarmowy. Powodem jest przede wszystkim ograniczenie produktów go dostarczających oraz niska zawartość błonnika w przemysłowych produktach bezglutenowych. Wykazano również wyższy indeks glikemiczny i ładunek glikemiczny takiej diety, a także większą zawartość nasyconych kwasów tłuszczowych. [17,18] Może to być przyczyną wzrostu masy ciała u osób przechodzących na dietę bezglutenową. [19] O tym dlaczego indeks glikemiczny jest ważny, przeczytasz w artykule na temat cukrzycy ciążowej, a o niekorzystnym działaniu nasyconych kwasów tłuszczowych w artykule - dieta podstawowa. 

W porównaniu z normalną dietą, dieta bezglutenowa może zawierać mniej witamin z grupy B, kwasu foliowego, witaminy D, wapnia, żelaza, magnezu, cynku, selenu i miedzi. [2,3,14, 17,18,20] Istnieje natomiast ryzyko większej ekspozycji na metale ciężkie, np. arsen, który może być kumulowany w ryżu. [3,21] 

Ze względu na wymienione wyżej niedobory i zaburzenia w proporcjach składników, nieprawidłowo stosowana dieta bezglutenowa może zwiększać ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych, cukrzycy typu II oraz negatywnie wpływać na skład flory jelitowej. [19,22,23,24] Warto jednak zwrócić uwagę, że większość nieprawidłowości wynika z dużej ilości w jadłospisie wysokoprzetworzonych, gotowych produktów bezglutenowych. Są one uboższe o wiele składników odżywczych i zawierają szereg dodanych substancji. Poza tym są często cztero- a nawet ośmiokrotnie droższe niż ich glutenowe odpowiedniki, a także bardziej kaloryczne. [18,20] 

Ja mogę jeść gluten i bardzo go lubię, bo glutenik = dobra pizza. Najlepsza oczywiście z bananem! Próbowałeś człowieku? Dam sobie ogon uciąć, że by Ci posmakowała.
Małpa mówiGotuj mi proszę!

Jak powinna wyglądać prawidłowo zbilansowana dieta bezglutenowa?

Dieta bezglutenowa powinna z jednej strony być pozbawiona glutenu, a z drugiej - dostarczać wszystkich niezbędnych dla organizmu składników. [19] W związku z tym, że wykluczony zostaje szereg produktów, ważne jest zadbanie o odpowiednie urozmaicenie i zbilansowanie diety. 

Wskazówką do komponowania codziennego jadłospisu może być Piramida Zdrowego Żywienia, opisana w artykule na temat diety podstawowej, bowiem podstawowe założenia diety bezglutenowej nie odbiegają znacząco od zaleceń dla osoby zdrowej

Zaleca się, aby posiłki były spożywane regularnie. Podstawę jadłospisu powinny stanowić produkty roślinne - warzywa oraz w mniejszej ilości owoce. Im częściej są spożywane na surowo, tym lepiej, bowiem dostarczają wtedy większej ilości błonnika, witamin i minerałów. Kolejnym ważnym aspektem diety są bezglutenowe zboża - gryka, quinoa, amarantus, proso (kasza jaglana), ryż, tapioka. Warto w diecie opierać się na produktach z pełnych zbóż, a nie na przetworzonych produktach bezglutenowych. Jadłospis powinien dostarczać pełnowartościowego białka i dobrych źródeł tłuszczów. Szczególnie istotnym składnikiem diety będą orzechy, ziarna i nasiona, które zawierają bogactwo witamin i minerałów. [15]

Kluczowe w diecie bezglutenowej będzie zadbanie o jej różnorodność. Zarówno pośród bezglutenowych zbóż, jak i orzechów czy nasion, występują różnice w zawartości składników odżywczych. Jedne produkty dostarczą pełnowartościowego białka, inne zdrowych tłuszczy. Jedne więcej cynku i selenu, a inne magnezu i wapnia. Dlatego nie ograniczajmy się tylko do kaszy gryczanej i jaglanej, sięgnijmy też po quinoę czy amarantus. Zamieńmy czasem orzechy włoskie na brazylijskie, nerkowce czy migdały, a zamiast słonecznika wybierzmy pestki dyni, mak i sezam. Spożywajmy też częściej nasiona roślin strączkowych. Włączmy do diety bogate w minerały kakao i suszone owoce. Produktów naturalnie bezglutenowych jest naprawdę dużo, warto korzystać ze wszystkich! 

Warto zwrócić też w diecie szczególną uwagę na składniki, które mogą być niedoborowe i zapewnić w swoim jadłospisie dobre ich źródła:

  • Błonnik pokarmowy - dostarczą go warzywa i owoce spożywane w postaci surowej, ze skórkami, a także kasza gryczana, brązowy ryż, quinoa.
  • Witaminy z grupy B - ich dobrym źródłem jest m.in. ryż, amarantus, kasza jaglana.
  • Kwas foliowy - zawarty jest w zielonych warzywach liściastych: sałata, szpinak, brokuły, brukselka, jarmuż.
  • Witamina D - dostarczą jej ryby, żółtko jaja, a także grzyby. Jednak niedobory tej witaminy są tak powszechne w naszym społeczeństwie, że zaleca się jej suplementację.
  • Wapń - dostarczą go produkty mleczne, nasiona maku, sezamu.
  • Żelazo - zawarte jest w mięsie, żółtku jaja oraz nasionach roślin strączkowych.
  • Magnez - sporo tego pierwiastka dostarczy kasza gryczana, a także orzechy i kakao.
  • Cynk, selen i miedź - ich dobrym źródłem będą przede wszystkim orzechy, pestki i nasiona.
Dobrze wiem, jak wymałpiście trudno jest zadbać o różnorodność diety przy wielu wykluczeniach, jeśli gotuje się samodzielnie domu. Dla moich kucharzy to żaden problem. Wiem co mówię, bo wszystkie dania testuję na własnym futrze!
Małpa mówiNo to chcę!

Podsumowanie

Dieta bezglutenowa jest dietą eliminacyjną i wyklucza szereg produktów. Wiele źródeł podaje, że jej stosowanie może wiązać się z ryzykiem niedoborów - zwłaszcza składników mineralnych i witamin. Rzeczywiście, przetworzone produkty bezglutenowe są znacznie uboższe o wiele składników odżywczych, bowiem w procesie ich rafinacji tracą na wartości. Jednak odpowiednie zróżnicowanie diety i bazowanie w jadłospisie na zbożach naturalnie bezglutenowych (takich jak np. gryka i jej przetwory, amarantus, quinoa) oraz nasionach roślin strączkowych, orzechach, warzywach i owocach, pozwala na pokrycie zapotrzebowania na wszystkie niezbędne składniki odżywcze. [15,25]

Piśmiennictwo

  1. Reilly N.: The Gluten-Free Diet: Recognizing Fact, Fiction, and Fad. J Pediatr. 2016, 175, s. 206–210.
  2. Rybicka I., Gliszczyńska-Świgło A.: Niedobory składników odżywczych w diecie bezglutenowej. Probl Hig Epidemiol 2016, 97(3): 183-186
  3. Diez-Sampedro A., Olenick M., Maltseva T. i wsp.: A Gluten-Free Diet, Not an Appropriate Choice without Medical Diagnosis. J Nutr Metab 2019, Jul 1, 2019: 2438934. doi: 10.1155/2019/2438934.
  4. Jarosz M., Wojtasik A., Wierzejska R. i wsp.: Choroba trzewna. W: Jarosz M: Praktyczny Podręcznik Dietetyki. Instytut Żywności i Żywienia, 2011, s.210-217
  5. Żywienie człowieka zdrowego i chorego. t.2. Pod red. Gawęcki J., Grzymisławski M. Wydawnictwo naukowe PWN, Warszawa 2010
  6. Bierła J., Trojanowska I., Konopka E. i wsp.: Diagnostyka celiakii i badania przesiewowe w grupach ryzyka. Diagn Lab 2016; 52(3): 205-210
  7. Dudziak K., Regulska-Ilow B.: Znaczenie wartości indeksów glikemicznych produktów bezglutenowych w terapii choroby trzewnej i współistniejącej cukrzycy typu I. Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii 2012, tom 8, nr 3, s.98-108
  8. Hozyasz K.: Nieceliakalna nadwrażliwość na gluten (NCNG) - choroba ponownie odkryta. Family Medicine & Primary Care Review 2016; 18, 1: 79–83
  9. Niewinski M.: Advances in celiac disease and gluten-free diet. J Am Diet Assoc. 2008, 108(4), s.661–672.
  10. Fasano A, Sapone A, Zevallos V, i in. Nonceliac gluten sensitivity. Gastroenterology. 2015, 148(6), s.1195–1204. 
  11. Podstawy dietetyki. Pod red. Bujko J. Wydawnictwo SGGW, Warszawa 2008
  12. https://celiakia.pl/objawy-alergii-na-gluten/
  13. Przetaczek-Rożnowska I., Bubis E.: Zboża bezglutenowe alternatywą dla osób chorych na celiakię. Kosmos 2016, tom 65,1(310), s.127-141
  14. Swora E., Stankowiak-Kulpa H., Mazur M.: Dieta bezglutenowa w chorobie trzewnej. Nowiny Lekarskie 2009, 78, 5–6, s. 324–329
  15. Saturini L., Feretti G., Bacchetti T.: The Gluten-Free Diet: Safety and Nutritional Quality. Nutrients 2010, 2, s. 16-34
  16. Rostami K., Bold J., Parr A. i wsp.: Gluten-Free Diet Indications, Safety, Quality, Labels and Challenges. Nutrients 2017, 9, s. 846
  17. Vici G., Belli L., Biondi M. i wsp.: Gluten free diet and nutrient deficiencies: A review. Clinical Nutrition Experimental 2016, 35, 6, s. 1236-1241
  18. Michota-Katulska E., Zegan M., Leydy K.: Zasadność stosowania diety bezglutenowej. Med Rodz 2017, 20(4), s. 259-264
  19. Bascunan K., Vespa M., Araya M.: Celiac disease: understanding the gluten-free diet. Eur J Nutr. 2017, 56(2), s. 449-459
  20. Myszkowska-Ryciak J., Harton A., Gajewska D.: Analiza wartości odżywczej i kosztów diety bezglutenowej w porównaniu do standardowej racji pokarmowej. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2015, 21, 3, s. 312–316
  21. Bulka C., Davis M., Karagas M. i wsp.: The Unintended Consequences of a Gluten-free Diet. Epidemiology. 2017, 28(3), s. 24–25 
  22. Lebwohl B., Cao Y., Zong G. i wsp.: Long term gluten consumption in adults without celiac disease and risk of coronary heart disease: prospective cohort study. BMJ 2017, 357, 1892 
  23. Low gluten diets may be associated with higher risk of type 2 diabetes | American Heart Association. American Heart Association. http://newsroom.heart.org/news/low-gluten-diets-may-be-associated-with-higher-risk-of-type-2-diabetes. Published 2017. Udostępniono listopad 26, 2017.
  24. Schreiner P., Yilmaz B., Rossel J. i wsp.: Vegetarian or gluten-free diets in patients with inflammatory bowel disease are associated with lower psychological well-being and a different gut microbiota, but no beneficial effects on the course of the disease. United European Gastroenterology Journal, 2019, 7(6), s. 767–781
  25. Nardo G., Villa M., Conti L.: Nutritional Deficiencies in Children with Celiac Disease Resulting from a Gluten-Free Diet: A Systematic Review. Nutrients 2019, 11, 1588
 Aleksandra Pichur
Dietetyk

Aleksandra Pichur

Dietetyk kliniczny, absolwentka Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu. Laureatka nagrody Rektora za Dyplom Roku oraz wicemistrzyni ogólnopolskiego Turnieju Wiedzy Dietetycznej NUTRIADA. Obecnie pracuje w kilku gabinetach we Wrocławiu, prowadzi również pacjentów on-line. Znaleźć ją można na stronach: www.znanylekarz.pl/aleksandra-pichur/dietetyk/wroclaw oraz www.facebook.com/DietetykAleksandraPichur W swojej praktyce zajmuje się terapią otyłości, insulinooporności i cukrzycy, a także wspomaganiem dietą terapii innych chorób. W pracy z pacjentem bierze pod uwagę nie tylko jego stan zdrowia, ale też tryb życia i preferencje kulinarne. W końcu dieta może być skuteczna tylko wtedy, kiedy smakuje!