Dieta niskoglutenowa

Je艣li chcesz to rozprawi臋 si臋 z glutenem tak, 偶e nigdy za nim nie zat臋sknisz. Wszystko pozostanie pycha. Sprawd藕 moje niskoglutenowe dania, kt贸re kocha ca艂a d偶ungla.


Ma艂pie menu - szef kuchni poleca

Sprawd藕 co ma艂pa przygotowuje w diecie niskoglutenowej

W ma艂pim Centrum Dowodzenia Jedzeniem mo偶esz wybiera膰 pomi臋dzy kilkoma wariantami dania na ka偶dy dzie艅 oraz dowolnie planowa膰 harmonogram dostaw


Dieta niskoglutenowa: kiedy trzeba j膮 stosowa膰?

SPIS TRE艢CI

W ostatnich latach wzrasta liczba os贸b, kt贸re stosuj膮 diet臋 bezglutenow膮. W Stanach Zjednoczonych, w przeci膮gu 2 lat (2013-2015) przemys艂 bezglutenowy odnotowa艂 136% wzrost sprzeda偶y, osi膮gaj膮c szacowane przychody na poziomie 11,6 miliarda dolar贸w. [1] 

Jednym z powod贸w takiej sytuacji jest bardziej powszechna diagnostyka chor贸b, w kt贸rych nale偶y wykluczy膰 gluten z jad艂ospisu. Innym mo偶e by膰 wp艂yw medi贸w, kt贸re przez pewien czas przedstawia艂y gluten jako niekorzystny dla zdrowia, a diet臋 bezglutenow膮 jako remedium na r贸偶ne dolegliwo艣ci. W wyniku tego, wiele os贸b wykluczy艂o gluten ze swoich jad艂ospis贸w, nie konsultuj膮c tego z dietetykiem czy lekarzem. [2] Prze艣wiadczenie o negatywnym wp艂ywie glutenu na zdrowie sta艂o si臋 tak silne, 偶e wed艂ug jednego z bada艅, prawie 鈪 Amerykan贸w wola艂aby wykluczy膰 lub unika膰 go w swojej diecie. [3]

W przypadku niekt贸rych jednostek chorobowych stosowanie diety bezglutenowej jest konieczne. Jednak nale偶y podkre艣li膰, 偶e gluten nie b臋dzie szkodzi艂 zdrowym osobom. [3] Za to wykluczenie go wi膮偶e si臋 ze sporym ograniczeniem spo偶ywanych produkt贸w. Warto doda膰, 偶e w艂膮czenie diety bezglutenowej przed diagnostyk膮 nie jest dobrym pomys艂em, poniewa偶 w ten spos贸b mo偶emy uniemo偶liwi膰 wykrycie choroby, kt贸r膮 mamy. [4,5,6]

Zdarza艂o mi si臋 rozmawia膰 z pacjentami, kt贸rzy na w艂asn膮 r臋k臋, bez wcze艣niejszej diagnostyki, wykluczali gluten z jad艂ospisu i odczuwali popraw臋 w kwestii r贸偶nych dolegliwo艣ci. Jednak po przeprowadzeniu wywiadu 偶ywieniowego okazywa艂o si臋, 偶e sk艂adnikiem z kt贸rego zrezygnowali wcale nie by艂 gluten, a pszenica. Dzi臋ki temu, nie tylko odczuli popraw臋 w kwestii samopoczucia, ale te偶 zadbali o swoje zdrowie. Produkty pszenne charakteryzuj膮 si臋 wysokim indeksem glikemicznym i ich cz臋ste spo偶ycie przyczynia si臋 m.in. do oty艂o艣ci, insulinooporno艣ci i cukrzycy typu II. [7] 

Jak w takim razie wygl膮da dieta bezglutenowa i kiedy warto j膮 stosowa膰? Czym jest gluten? Jakie produkty go zawieraj膮?  Przeczytasz o tym w poni偶szym artykule. 

Czyli dla zdrowych ma艂pek gluten wcale nie jest straszny i nie musz膮 z niego rezygnowa膰! Zapami臋tam sobie to, co podkre艣la Ola - gluten i pszenica idzie w parze ale eliminacja glutenu i eliminacja pszenicy to ju偶 nie to samo. Wiesz, 偶e moja ma艂pia kuchnia przygotowuje r贸wnie偶 diety bezglutenowe? Om nom, nom!
Ma艂pa m贸wiTo poprosz臋!

Dieta bezglutenowa - dla kogo?

Ze wzgl臋du na mo偶liw膮 obecno艣膰 glutenu w wielu artyku艂ach spo偶ywczych, asortyment dost臋pnych produkt贸w na diecie bezglutenowej jest ograniczony. W zwi膮zku z tym, wa偶ne jest, aby jej stosowanie by艂o przemy艣lane i oparte na wskazaniach zdrowotnych. Przed w艂膮czeniem diety bezglutenowej nale偶y przej艣膰 odpowiedni膮 diagnostyk臋 i sprawdzi膰 czy rzeczywi艣cie jej potrzebujemy. [5]

Dieta bezglutenowa znajduje zastosowanie przede wszystkim w trzech g艂贸wnych przypadkach:

  • w celiakii (chorobie trzewnej) oraz jej sk贸rnej manifestacji - chorobie Duhringa,
  • w alergii na gluten,
  • w nieceliakalnej nadwra偶liwo艣ci na gluten. [8,9,10]

Nale偶y podkre艣li膰, 偶e dieta bezglutenowa jest jedynym sposobem leczenia w wymienionych przypadkach. Zdarza si臋, 偶e jest r贸wnie偶 stosowana przy chorobie Hashimoto, autyzmie czy zespole jelita dra偶liwego. Jednak nie ma silnych dowod贸w naukowych, kt贸re potwierdzaj膮 s艂uszno艣膰 takiego podej艣cia. [2] Autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, czyli w艂a艣nie Hashimoto, to problem dotycz膮cy du偶ej grupy pacjentek. Podej艣cie dietetyczne do tej choroby zale偶ne jest od wielu czynnik贸w. Informacje na ten temat znajdziesz w artykule - Choroba Hashimoto - fakty i mity dietetyczne.

Je艣li jeste艣 cz艂ekokszta艂tnym, kt贸ry cierpi na kt贸re艣 z wymienionych przez Ol臋 schorze艅, nie martw si臋! Moja ma艂pia kuchnia pomo偶e Ci zawalczy膰 o zdrowy brzuszek!
Ma艂pa m贸wiZamawiam wi臋c!

Celiakia

Choroba trzewna (celiakia) jest trwa艂膮 nietolerancj膮 glutenu. Obserwuje si臋, 偶e wyst臋puje najcz臋艣ciej w艣r贸d rasy bia艂ej, a dwukrotnie cz臋艣ciej choruj膮 kobiety ni偶 m臋偶czy藕ni. [4] Osoby, u kt贸rych celiakia wyst臋powa艂a w rodzinie, maj膮 200 razy wi臋ksze ryzyko zachorowania. [11] Szacuje si臋, 偶e oko艂o 1% Europejczyk贸w cierpi na celiaki臋. [8,9] Rzadko choruj膮 Afryka艅czycy, mieszka艅cy Azji i Ameryki Po艂udniowej. Mo偶e to by膰 zwi膮zane z tradycyjnie niskim spo偶yciem zb贸偶 glutenowych (w krajach tych dominuj膮 maniok, ry偶 i kukurydza). Potwierdza to fakt, 偶e przechodzenie na zachodni tryb 偶ycia powoduje wzrost zachorowania r贸wnie偶 w艣r贸d tych populacji. [4]

U choruj膮cych na celiaki臋 gluten powoduje pobudzenie uk艂adu odporno艣ciowego i atakowanie kosmk贸w jelitowych, kt贸re odpowiadaj膮 za wch艂anianie strawionego pokarmu. W efekcie dochodzi do ich zmniejszenia, a w ko艅cu zaniku. Powoduje to zaburzenie wch艂aniania wielu sk艂adnik贸w od偶ywczych oraz wt贸rne nietolerancje (np. laktozy). Konsekwencj膮 takiego stanu jest szereg niedobor贸w pokarmowych. [4] Mo偶e to prowadzi膰 r贸wnie偶 do zwi臋kszenia przepuszczalno艣ci 艣cian jelit i cz臋stszego wyst臋powania alergii pokarmowych. [11]

Do najbardziej typowych objaw贸w celiakii nale偶膮 wzd臋cia, b贸le brzucha, biegunka (zwykle t艂uszczowa - z du偶膮 ilo艣ci膮 niestrawionego t艂uszczu), utrata masy cia艂a, niedokrwisto艣膰, niedobory bia艂kowe i innych sk艂adnik贸w. [4,5] Wszystkie te symptomy zwi膮zane s膮 z zaburzeniami wch艂aniania i charakteryzuj膮 jelitow膮 posta膰 celiakii. Jednak poza klasycznym przebiegiem choroby mo偶na wyr贸偶ni膰 r贸wnie偶 jej utajon膮 posta膰. W takim przypadku mog膮 nie wyst臋powa膰 偶adne dolegliwo艣ci. Czasem chorobie towarzysz膮 objawy niespecyficzne, spoza przewodu pokarmowego, m.in.: zmiany sk贸rne, osteoporoza, kurcze i os艂abienie si艂y mi臋艣niowej, zaburzenia miesi膮czkowania, t臋偶yczka, sta艂e uczucie zm臋czenia. Typowy przebieg choroby obserwuje si臋 zwykle u dzieci, natomiast u os贸b doros艂ych objawy s膮 zwykle nietypowe. [4]

Choroba trzewna zaliczana jest do chor贸b autoimmunologicznych, czyli takich, w kt贸rych przeciwcia艂a atakuj膮 nasz w艂asny organizm. Tego typu choroby 艣wiadcz膮 o nieprawid艂owej pracy uk艂adu odporno艣ciowego i zdarza si臋, 偶e wyst臋puj膮 wsp贸lnie. Dlatego te偶 osoby choruj膮ce m.in. na Hashimoto i cukrzyc臋 typu I maj膮 wi臋ksze ryzyko zachorowania na celiaki臋. W przypadku nietypowych objaw贸w warto w艂膮czy膰 odpowiedni膮 diagnostyk臋. [4]

Diagnostyka celiakii 

Towarzystwa gastroenterologiczne wskazuj膮 dwie grupy pacjent贸w, u kt贸rych powinno si臋 wykonywa膰 badania w kierunku celiakii:

  • u os贸b z objawami sugeruj膮cymi chorob臋 trzewn膮 (m.in. b贸le brzucha, wzd臋cia, biegunki, utrata masy cia艂a, niedokrwisto艣膰),
  • u os贸b z grup ryzyka (m.in. przy wyst臋powaniu celiakii w rodzinie, a tak偶e w wymienionych wcze艣niej chorobach: Hashimoto i cukrzycy typu I). [6]

Diagnostyka opiera si臋 przede wszystkim o badania krwi. Sprawdzamy obecno艣膰 przeciwcia艂 przeciwendomyzjalnych (EMA) i przeciw transglutaminazie tkankowej (tTG). Wed艂ug wytycznych ESPGHAN (Europejskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i 呕ywienia Dzieci) nale偶y w pierwszej kolejno艣ci zbada膰 poziom przeciwcia艂 anty-tTG w klasie IgA.

Bardziej inwazyjnym sposobem diagnostyki jest biopsja jelita cienkiego wykonywana podczas gastroskopii. Dzi臋ki niej mo偶emy uzyska膰 obraz zniszczenia kosmk贸w jelitowych.  Nie ma konieczno艣ci wykonywania biopsji, je艣li spe艂nione s膮 nast臋puj膮ce warunki: 

  • poziom przeciwcia艂 anty-tTg w klasie IgA jest 10-krotnie wy偶szy ni偶 g贸rna granica normy,
  • stwierdza si臋 dodatni poziom przeciwcia艂 EMA  w klasie IgA,
  • badania genetyczne potwierdzaj膮 celiaki臋. [6]

Bardzo wa偶ne jest, aby nie w艂膮cza膰 diety bezglutenowej przed diagnostyk膮, poniewa偶 mo偶e to spowodowa膰 wyniki fa艂szywie negatywne. Wykluczenie glutenu z diety powoduje spadek poziomu przeciwcia艂 i regeneracj臋 kosmk贸w jelitowych, a co za tym idzie - ust膮pienie objaw贸w. [4,5,6]

Ca艂e szcz臋艣cie, 偶e nie ma tego rodzaju choroby wywo艂ywanej przez banany. Na sam膮 my艣l, a偶 si臋 futro je偶y na ogonie!
Ma艂pa m贸wiDaj je艣膰!

Alergia na gluten

Alergia na gluten jest reakcj膮 uk艂adu odporno艣ciowego z wytworzeniem przeciwcia艂 klasy IgE (reakcja natychmiastowa) lub bez (reakcja p贸藕na). Ta pierwsza b臋dzie manifestowa艂a si臋 najcz臋艣ciej zmianami atopowymi sk贸ry, pokrzywk膮, wodnistym katarem, wymiotami, biegunk膮, a nawet wstrz膮sem anafilaktycznym. Reakcja p贸藕na zazwyczaj objawia si臋 zaostrzeniem atopowego zapalenia sk贸ry lub biegunk膮. Alergia na gluten ujawnia si臋 zwykle u dzieci i w przeciwie艅stwie do choroby trzewnej - wi臋kszo艣膰 os贸b  z niej wyrasta. [12]

Nieceliakalna nadwra偶liwo艣膰 na gluten

W ostatnich latach zosta艂a zdefiniowana nowa jednostka chorobowa - nieceliakalna nadwra偶liwo艣膰 na gluten. Wyst臋puje u oko艂o 6% spo艂ecze艅stwa. Jednak mog膮 to by膰 zawy偶one szacunki, poniewa偶 zdarza si臋, 偶e choroba jest mylona z alergi膮 na pszenic臋 czy nietolerancj膮 w臋glowodan贸w fermentuj膮cych w jelicie (FODMAP). [8,9,10]

Nieceliakalna nadwra偶liwo艣膰 na gluten charakteryzuje si臋 wyst臋powaniem podobnych dolegliwo艣ci jak przy chorobie trzewnej. Na podstawie samych objaw贸w nie da si臋 rozr贸偶ni膰 tych dw贸ch chor贸b. Jednak nieceliakalna nadwra偶liwo艣膰 na gluten nie ma pod艂o偶a autoimmunologicznego i nie odnotowuje si臋 w jej przebiegu zniszczenia kosmk贸w jelitowych. Obserwuje si臋, 偶e objawy choroby ust臋puj膮 po zastosowaniu diety bezglutenowej, a ponowne w艂膮czenie glutenu do diety powoduje nawr贸t dolegliwo艣ci. [8,9,10]

O, to ciekawe! O tym nigdy nie s艂ysza艂em. Dzi臋ki Ola za istnie ma艂pie newsy!
Ma艂pa m贸wiPoprosz臋 jedzonko!

Czym jest gluten i w jakich produktach si臋 znajduje?

Gluten jest bia艂kiem, obecnym w nast臋puj膮cych zbo偶ach:

Zbo偶a zawieraj膮ce gluten
  • pszenicy (we wszystkich jej odmianach, r贸wnie偶 w pszenicy durum i orkisz)
  • 偶ycie,
  • j臋czmieniu,
  • owsie* [4,11]

*  Certyfikowany, czysty owies mo偶e by膰 stosowany na diecie bezglutenowej, jest dost臋pny w niekt贸rych pa艅stwach. W zwi膮zku z obecno艣ci膮 glutenu w wymienionych zbo偶ach, zawieraj膮 go tak偶e wszystkie przetwory z nich produkowane: m膮ki, p艂atki, otr臋by, makarony, kasze (manna, kuskus, p臋czak, j臋czmienna - mazurska, per艂owa), pieczywo, kie艂ki i inne produkty ich przetw贸rstwa.

B膮d藕 czujny!

Bardzo cz臋sto gluten obecny jest w produktach, kt贸re nie s膮 kojarzone ze zbo偶ami. Mo偶e by膰 na przyk艂ad dodawany w celu poprawy konsystencji. Do produkt贸w, kt贸re mog膮 zawiera膰 gluten nale偶膮 mi臋dzy innymi:

  • napoje mleczne,
  • w臋dliny i par贸wki oraz inne przetwory mi臋sne,
  • wyroby garma偶eryjne,
  • panierowane produkty mi臋sne,
  • warzywa w puszkach,
  • sosy, ketchup, majonez,
  • suszone owoce,
  • nadziewane czekolady, lody i inne s艂odycze,
  • napoje ze s艂odem j臋czmiennym - m.in. piwo. [4]
Gluten - sos sojowy jasny

Gluten mo偶e r贸wnie偶 znajdowa膰 si臋 w lekach - stanowi膮c ich wype艂nienie. Jak wida膰, znajdziemy go nawet tam, gdzie si臋 nie spodziewamy. W zwi膮zku z tym, osoby na diecie bezglutenowej powinny by膰 szczeg贸lnie czujne w kwestii sprawdzania sk艂adu produkt贸w. Gluten b臋dzie ukryty w sk艂adzie produktu pod poj臋ciami:

  • s艂贸d j臋czmienny,
  • skrobia pszenna,
  • bu艂ka tarta,
  • ziarna zb贸偶,
  • bia艂ko ro艣linne,
  • b艂onnik ro艣linny,
  • hydrolizowane bia艂ko ro艣linne. [4]
Ma艂pi kucharze zawsze czujnym okiem sprawdzaj膮 sk艂ad produkt贸w, z kt贸rych przyrz膮dzaj膮 potrawy. M贸j dietetyk r贸wnie偶 im w tym pomaga. Dzi臋ki temu mam pewno艣膰, 偶e moje pude艂ka b臋d膮 nie tylko pyszne, ale te偶 bezpieczne.
Ma艂pa m贸wiNo to chc臋!

Produkty bezglutenowe

Glutenu nie zawieraj膮 produkty, takie jak: 艣wie偶e owoce, warzywa, jaja, mleko, ryby, mi臋so, ziemniaki i t艂uszcze. [4] Wiele spo艣r贸d zb贸偶 mo偶e r贸wnie偶 by膰 bezpiecznie stosowanych na diecie bezglutenowej, poniewa偶 nie zawieraj膮 glutenu. S膮 to cz臋sto produkty bardzo warto艣ciowe, bogate w wiele cennych sk艂adnik贸w. Do zb贸偶 naturalnie bezglutenowych nale偶膮 mi臋dzy innymi:

Zbo偶a naturalnie bezglutenowe

Gryka - jest dobrym 藕r贸d艂em b艂onnika pokarmowego, a ze wzgl臋du na niski indeks glikemiczny jej przetwory s膮 polecane w prewencji insulinoporno艣ci, cukrzycy i oty艂o艣ci. Gryka i jej przetwory dostarczaj膮 tak偶e sporej ilo艣ci magnezu.  [13]

Ry偶 - jest dobrym 藕r贸d艂em witamin z grupy B. Zawarto艣膰 b艂onnika zale偶na jest od jego odmiany - ry偶 br膮zowy ma go ponad trzykrotnie wi臋cej ni偶 bia艂y, zawiera tak偶e dwukrotnie wi臋cej potasu, wapnia, 偶elaza i magnezu. Dodatkowo ry偶 jest produktem hipoalergicznym (nie alergizuje). [13]

Proso - zawiera znaczne ilo艣ci magnezu, 偶elaza, potasu i wapnia oraz witamin z grupy B. Jego przetwory posiadaj膮 w艂a艣ciwo艣ci alkalizuj膮ce (odwrotno艣膰 zakwaszania), co jest rzadko spotykane w艣r贸d zb贸偶. Najpopularniejszym przetworem z prosa jest kasza jaglana - produkt lekkostrawny, mo偶e by膰 stosowany przy dolegliwo艣ciach ze strony przewodu pokarmowego. [13]

Amarantus, inaczej szar艂at - zawiera znacznie wi臋cej bia艂ka ni偶 inne zbo偶a i jest to bia艂ko o wysokiej warto艣ci biologicznej, poniewa偶 zawiera wszystkie aminokwasy egzogenne (nie s膮 produkowane w naszych organizmach). Amarantus dostarcza te偶 偶elaza, wapnia i magnezu oraz witamin C, E i z grupy B. [13]

Quinoa, czyli komosa ry偶owa - dostarcza dobrze przyswajalnego bia艂ka, sporych ilo艣ci b艂onnika, 偶elaza, miedzi, wapnia, cynku i kwasu foliowego oraz szczeg贸lnie wysok膮 zawarto艣膰 witaminy E - prawie dwukrotnie wi臋cej ni偶 w pszenicy czy 偶ycie. [13]

Teff - cho膰 nie jest produktem kr贸luj膮cym na polskich sto艂ach, to jednak warto o nim wspomnie膰. Podobnie jak amarantus i quinoa zawiera znaczne ilo艣ci wapnia, magnezu, 偶elaza i kwasu foliowego oraz b艂onnika. Produkty z teff maj膮 niski indeks glikemiczny. [13,14]

Kukurydza - spo艣r贸d produkt贸w bezglutenowych zawiera najni偶sze ilo艣ci sk艂adnik贸w mineralnych, witamin i b艂onnika, a jej przetwory charakteryzuj膮 si臋 wysokim indeksem glikemicznym. [13]

Bezpieczne na diecie bezglutenowej b臋d膮 tak偶e przetwory wyprodukowane z powy偶szych zb贸偶: m膮ki, makarony, p艂atki, kasze (gryczana, jaglana, kukurydziana, ry偶owa), skrobia kukurydziana, tapioka (produkowana z manioku), wafle ry偶owe i kukurydziane. [4]Poza produktami i zbo偶ami naturalnie bezglutenowymi, na rynku dost臋pny jest szeroki asortyment 偶ywno艣ci bezglutenowej, m.in.: pieczywo, s艂one przek膮ski czy s艂odycze. Zgodnie z rozporz膮dzeniem Unii Europejskiej z 2009 roku, 偶ywno艣膰 bezglutenowa to produkty, kt贸re zawieraj膮 mniej ni偶20 miligram贸w glutenu w 1 kilogramie produktu. Produkty spe艂niaj膮ce to wymaganie mog膮 by膰 nazywane bezglutenowymi i oznakowane symbolem przekre艣lonego k艂osa. [4] Jednak cz臋sto tego typu 偶ywno艣膰 jest wysokoprzetworzona, zawiera wi臋cej nasyconych kwas贸w t艂uszczowych, t艂uszcz贸w trans, a tak偶e cukru i soli. [15,16] Pami臋tajmy, 偶e obecno艣膰 przekre艣lonego k艂osa 艣wiadczy o braku glutenu w produkcie, a nie o jego wysokiej warto艣ci. Nie zwalnia nas to z obowi膮zku czytania etykiety i kontrolowania jako艣ci. [4]

A tak wiele ma艂pek narzeka 偶e "bez glutenu" oznacza "bez niczego". Ola po艣wiadcza, 偶e nie jest tak 藕le, a nawet jest bardzo dobrze! Ma艂pi kucharze korzystaj膮 z tych wszystkich alternatyw.
Ma艂pa m贸wiZamawiam wi臋c!

Korzy艣ci i zagro偶enia zwi膮zane ze stosowaniem diety bezglutenowej

W kilku przypadkach, wymienionych wcze艣niej w artykule, dieta bezglutenowa jest jedynym sposobem leczenia, a w艂膮czenie jej powoduje ust膮pienie objaw贸w chorobowych. Jest to ogromny ratunek dla pacjent贸w, kt贸rzy zmagaj膮 si臋 z bardzo dotkliwymi dolegliwo艣ciami ze strony przewodu pokarmowego i nie tylko. 

W przypadku celiakii, nieprzestrzeganie diety, nawet nie艣wiadome (np. spo偶ywaj膮c gluten w 艣ladowych ilo艣ciach w zanieczyszczonych produktach), mo偶e prowadzi膰 do wyniszczenia organizmu i r贸偶nych powik艂a艅, w tym - nowotwor贸w jelita cienkiego. Dieta bezglutenowa jest wi臋c wa偶na nie tylko ze wzgl臋du na aktualny stan zdrowia i samopoczucie, ale r贸wnie偶 na prewencj臋 chor贸b. [4]

Jednak tak jak ka偶da dieta eliminacyjna, dieta bezglutenowa mo偶e by膰 niedoborowa w pewne sk艂adniki pokarmowe. Jej nieprawid艂owe zbilansowanie mo偶e spowodowa膰 zaburzenie proporcji jad艂ospisu. W艣r贸d os贸b stosuj膮cych diet臋 bezglutenow膮 obserwuje si臋 mniejszy udzia艂 w臋glowodan贸w, a wi臋kszy bia艂ek i t艂uszczy. [2]

W badaniu Vici G. i wsp. [17] stwierdzono, 偶e dieta bezglutenowa jest uboga w b艂onnik pokarmowy. Powodem jest przede wszystkim ograniczenie produkt贸w go dostarczaj膮cych oraz niska zawarto艣膰 b艂onnika w przemys艂owych produktach bezglutenowych. Wykazano r贸wnie偶 wy偶szy indeks glikemiczny i 艂adunek glikemiczny takiej diety, a tak偶e wi臋ksz膮 zawarto艣膰 nasyconych kwas贸w t艂uszczowych. [17,18] Mo偶e to by膰 przyczyn膮 wzrostu masy cia艂a u os贸b przechodz膮cych na diet臋 bezglutenow膮. [19] O tym dlaczego indeks glikemiczny jest wa偶ny, przeczytasz w artykule na temat cukrzycy ci膮偶owej, a o niekorzystnym dzia艂aniu nasyconych kwas贸w t艂uszczowych w artykule - dieta podstawowa. 

W por贸wnaniu z normaln膮 diet膮, dieta bezglutenowa mo偶e zawiera膰 mniej witamin z grupy B, kwasu foliowego, witaminy D, wapnia, 偶elaza, magnezu, cynku, selenu i miedzi. [2,3,14, 17,18,20] Istnieje natomiast ryzyko wi臋kszej ekspozycji na metale ci臋偶kie, np. arsen, kt贸ry mo偶e by膰 kumulowany w ry偶u. [3,21] 

Ze wzgl臋du na wymienione wy偶ej niedobory i zaburzenia w proporcjach sk艂adnik贸w, nieprawid艂owo stosowana dieta bezglutenowa mo偶e zwi臋ksza膰 ryzyko wyst膮pienia chor贸b sercowo-naczyniowych, cukrzycy typu II oraz negatywnie wp艂ywa膰 na sk艂ad flory jelitowej. [19,22,23,24] Warto jednak zwr贸ci膰 uwag臋, 偶e wi臋kszo艣膰 nieprawid艂owo艣ci wynika z du偶ej ilo艣ci w jad艂ospisie wysokoprzetworzonych, gotowych produkt贸w bezglutenowych. S膮 one ubo偶sze o wiele sk艂adnik贸w od偶ywczych i zawieraj膮 szereg dodanych substancji. Poza tym s膮 cz臋sto cztero- a nawet o艣miokrotnie dro偶sze ni偶 ich glutenowe odpowiedniki, a tak偶e bardziej kaloryczne. [18,20] 

Ja mog臋 je艣膰 gluten i bardzo go lubi臋, bo glutenik = dobra pizza. Najlepsza oczywi艣cie z bananem! Pr贸bowa艂e艣 cz艂owieku? Dam sobie ogon uci膮膰, 偶e by Ci posmakowa艂a.
Ma艂pa m贸wiGotuj mi prosz臋!

Jak powinna wygl膮da膰 prawid艂owo zbilansowana dieta bezglutenowa?

Dieta bezglutenowa powinna z jednej strony by膰 pozbawiona glutenu, a z drugiej - dostarcza膰 wszystkich niezb臋dnych dla organizmu sk艂adnik贸w. [19] W zwi膮zku z tym, 偶e wykluczony zostaje szereg produkt贸w, wa偶ne jest zadbanie o odpowiednie urozmaicenie i zbilansowanie diety. 

Wskaz贸wk膮 do komponowania codziennego jad艂ospisu mo偶e by膰 Piramida Zdrowego 呕ywienia, opisana w artykule na temat diety podstawowej, bowiem podstawowe za艂o偶enia diety bezglutenowej nie odbiegaj膮 znacz膮co od zalece艅 dla osoby zdrowej

Zaleca si臋, aby posi艂ki by艂y spo偶ywane regularnie. Podstaw臋 jad艂ospisu powinny stanowi膰 produkty ro艣linne - warzywa oraz w mniejszej ilo艣ci owoce. Im cz臋艣ciej s膮 spo偶ywane na surowo, tym lepiej, bowiem dostarczaj膮 wtedy wi臋kszej ilo艣ci b艂onnika, witamin i minera艂贸w. Kolejnym wa偶nym aspektem diety s膮 bezglutenowe zbo偶a - gryka, quinoa, amarantus, proso (kasza jaglana), ry偶, tapioka. Warto w diecie opiera膰 si臋 na produktach z pe艂nych zb贸偶, a nie na przetworzonych produktach bezglutenowych. Jad艂ospis powinien dostarcza膰 pe艂nowarto艣ciowego bia艂ka i dobrych 藕r贸de艂 t艂uszcz贸w. Szczeg贸lnie istotnym sk艂adnikiem diety b臋d膮 orzechy, ziarna i nasiona, kt贸re zawieraj膮 bogactwo witamin i minera艂贸w. [15]

Kluczowe w diecie bezglutenowej b臋dzie zadbanie o jej r贸偶norodno艣膰. Zar贸wno po艣r贸d bezglutenowych zb贸偶, jak i orzech贸w czy nasion, wyst臋puj膮 r贸偶nice w zawarto艣ci sk艂adnik贸w od偶ywczych. Jedne produkty dostarcz膮 pe艂nowarto艣ciowego bia艂ka, inne zdrowych t艂uszczy. Jedne wi臋cej cynku i selenu, a inne magnezu i wapnia. Dlatego nie ograniczajmy si臋 tylko do kaszy gryczanej i jaglanej, si臋gnijmy te偶 po quino臋 czy amarantus. Zamie艅my czasem orzechy w艂oskie na brazylijskie, nerkowce czy migda艂y, a zamiast s艂onecznika wybierzmy pestki dyni, mak i sezam. Spo偶ywajmy te偶 cz臋艣ciej nasiona ro艣lin str膮czkowych. W艂膮czmy do diety bogate w minera艂y kakao i suszone owoce. Produkt贸w naturalnie bezglutenowych jest naprawd臋 du偶o, warto korzysta膰 ze wszystkich! 

Warto zwr贸ci膰 te偶 w diecie szczeg贸ln膮 uwag臋 na sk艂adniki, kt贸re mog膮 by膰 niedoborowe i zapewni膰 w swoim jad艂ospisie dobre ich 藕r贸d艂a:

  • B艂onnik pokarmowy - dostarcz膮 go warzywa i owoce spo偶ywane w postaci surowej, ze sk贸rkami, a tak偶e kasza gryczana, br膮zowy ry偶, quinoa.
  • Witaminy z grupy B - ich dobrym 藕r贸d艂em jest m.in. ry偶, amarantus, kasza jaglana.
  • Kwas foliowy - zawarty jest w zielonych warzywach li艣ciastych: sa艂ata, szpinak, broku艂y, brukselka, jarmu偶.
  • Witamina D - dostarcz膮 jej ryby, 偶贸艂tko jaja, a tak偶e grzyby. Jednak niedobory tej witaminy s膮 tak powszechne w naszym spo艂ecze艅stwie, 偶e zaleca si臋 jej suplementacj臋.
  • Wap艅 - dostarcz膮 go produkty mleczne, nasiona maku, sezamu.
  • 呕elazo - zawarte jest w mi臋sie, 偶贸艂tku jaja oraz nasionach ro艣lin str膮czkowych.
  • Magnez - sporo tego pierwiastka dostarczy kasza gryczana, a tak偶e orzechy i kakao.
  • Cynk, selen i mied藕 - ich dobrym 藕r贸d艂em b臋d膮 przede wszystkim orzechy, pestki i nasiona.
Dobrze wiem, jak wyma艂pi艣cie trudno jest zadba膰 o r贸偶norodno艣膰 diety przy wielu wykluczeniach, je艣li gotuje si臋 samodzielnie domu. Dla moich kucharzy to 偶aden problem. Wiem co m贸wi臋, bo wszystkie dania testuj臋 na w艂asnym futrze!
Ma艂pa m贸wiNo to chc臋!

Podsumowanie

Dieta bezglutenowa jest diet膮 eliminacyjn膮 i wyklucza szereg produkt贸w. Wiele 藕r贸de艂 podaje, 偶e jej stosowanie mo偶e wi膮za膰 si臋 z ryzykiem niedobor贸w - zw艂aszcza sk艂adnik贸w mineralnych i witamin. Rzeczywi艣cie, przetworzone produkty bezglutenowe s膮 znacznie ubo偶sze o wiele sk艂adnik贸w od偶ywczych, bowiem w procesie ich rafinacji trac膮 na warto艣ci. Jednak odpowiednie zr贸偶nicowanie diety i bazowanie w jad艂ospisie na zbo偶ach naturalnie bezglutenowych (takich jak np. gryka i jej przetwory, amarantus, quinoa) oraz nasionach ro艣lin str膮czkowych, orzechach, warzywach i owocach, pozwala na pokrycie zapotrzebowania na wszystkie niezb臋dne sk艂adniki od偶ywcze. [15,25]

Pi艣miennictwo

  1. Reilly N.: The Gluten-Free Diet: Recognizing Fact, Fiction, and Fad. J Pediatr. 2016, 175, s. 206鈥210.
  2. Rybicka I., Gliszczy艅ska-艢wig艂o A.: Niedobory sk艂adnik贸w od偶ywczych w diecie bezglutenowej. Probl Hig Epidemiol 2016, 97(3): 183-186
  3. Diez-Sampedro A., Olenick M., Maltseva T. i wsp.: A Gluten-Free Diet, Not an Appropriate Choice without Medical Diagnosis. J Nutr Metab 2019, Jul 1, 2019: 2438934. doi: 10.1155/2019/2438934.
  4. Jarosz M., Wojtasik A., Wierzejska R. i wsp.: Choroba trzewna. W: Jarosz M: Praktyczny Podr臋cznik Dietetyki. Instytut 呕ywno艣ci i 呕ywienia, 2011, s.210-217
  5. 呕ywienie cz艂owieka zdrowego i chorego. t.2. Pod red. Gaw臋cki J., Grzymis艂awski M. Wydawnictwo naukowe PWN, Warszawa 2010
  6. Bier艂a J., Trojanowska I., Konopka E. i wsp.: Diagnostyka celiakii i badania przesiewowe w grupach ryzyka. Diagn Lab 2016; 52(3): 205-210
  7. Dudziak K., Regulska-Ilow B.: Znaczenie warto艣ci indeks贸w glikemicznych produkt贸w bezglutenowych w terapii choroby trzewnej i wsp贸艂istniej膮cej cukrzycy typu I. Endokrynologia, Oty艂o艣膰 i Zaburzenia Przemiany Materii 2012, tom 8, nr 3, s.98-108
  8. Hozyasz K.: Nieceliakalna nadwra偶liwo艣膰 na gluten (NCNG) - choroba ponownie odkryta. Family Medicine & Primary Care Review 2016; 18, 1: 79鈥83
  9. Niewinski M.: Advances in celiac disease and gluten-free diet. J Am Diet Assoc. 2008, 108(4), s.661鈥672.
  10. Fasano A, Sapone A, Zevallos V, i in. Nonceliac gluten sensitivity. Gastroenterology. 2015, 148(6), s.1195鈥1204. 
  11. Podstawy dietetyki. Pod red. Bujko J. Wydawnictwo SGGW, Warszawa 2008
  12. https://celiakia.pl/objawy-alergii-na-gluten/
  13. Przetaczek-Ro偶nowska I., Bubis E.: Zbo偶a bezglutenowe alternatyw膮 dla os贸b chorych na celiaki臋. Kosmos 2016, tom 65,1(310), s.127-141
  14. Swora E., Stankowiak-Kulpa H., Mazur M.: Dieta bezglutenowa w chorobie trzewnej. Nowiny Lekarskie 2009, 78, 5鈥6, s. 324鈥329
  15. Saturini L., Feretti G., Bacchetti T.: The Gluten-Free Diet: Safety and Nutritional Quality. Nutrients 2010, 2, s. 16-34
  16. Rostami K., Bold J., Parr A. i wsp.: Gluten-Free Diet Indications, Safety, Quality, Labels and Challenges. Nutrients 2017, 9, s. 846
  17. Vici G., Belli L., Biondi M. i wsp.: Gluten free diet and nutrient deficiencies: A review. Clinical Nutrition Experimental 2016, 35, 6, s. 1236-1241
  18. Michota-Katulska E., Zegan M., Leydy K.: Zasadno艣膰 stosowania diety bezglutenowej. Med Rodz 2017, 20(4), s. 259-264
  19. Bascunan K., Vespa M., Araya M.: Celiac disease: understanding the gluten-free diet. Eur J Nutr. 2017, 56(2), s. 449-459
  20. Myszkowska-Ryciak J., Harton A., Gajewska D.: Analiza warto艣ci od偶ywczej i koszt贸w diety bezglutenowej w por贸wnaniu do standardowej racji pokarmowej. Medycyna Og贸lna i Nauki o Zdrowiu, 2015, 21, 3, s. 312鈥316
  21. Bulka C., Davis M., Karagas M. i wsp.: The Unintended Consequences of a Gluten-free Diet. Epidemiology. 2017, 28(3), s. 24鈥25 
  22. Lebwohl B., Cao Y., Zong G. i wsp.: Long term gluten consumption in adults without celiac disease and risk of coronary heart disease: prospective cohort study. BMJ 2017, 357, 1892 
  23. Low gluten diets may be associated with higher risk of type 2 diabetes | American Heart Association. American Heart Association. http://newsroom.heart.org/news/low-gluten-diets-may-be-associated-with-higher-risk-of-type-2-diabetes. Published 2017. Udost臋pniono listopad 26, 2017.
  24. Schreiner P., Yilmaz B., Rossel J. i wsp.: Vegetarian or gluten-free diets in patients with inflammatory bowel disease are associated with lower psychological well-being and a different gut microbiota, but no beneficial effects on the course of the disease. United European Gastroenterology Journal, 2019, 7(6), s. 767鈥781
  25. Nardo G., Villa M., Conti L.: Nutritional Deficiencies in Children with Celiac Disease Resulting from a Gluten-Free Diet: A Systematic Review. Nutrients 2019, 11, 1588
 Aleksandra Pichur
Dietetyk

Aleksandra Pichur

Dietetyk kliniczny, absolwentka Uniwersytetu Medycznego we Wroc艂awiu. Laureatka nagrody Rektora za Dyplom Roku oraz wicemistrzyni og贸lnopolskiego Turnieju Wiedzy Dietetycznej NUTRIADA. Obecnie pracuje w kilku gabinetach we Wroc艂awiu, prowadzi r贸wnie偶 pacjent贸w on-line. Znale藕膰 j膮 mo偶na na stronach:聽www.znanylekarz.pl/aleksandra-pichur/dietetyk/wroclaw聽oraz聽www.facebook.com/DietetykAleksandraPichur聽W swojej praktyce zajmuje si臋 terapi膮 oty艂o艣ci, insulinooporno艣ci i cukrzycy, a tak偶e wspomaganiem diet膮 terapii innych chor贸b. W pracy z pacjentem bierze pod uwag臋 nie tylko jego stan zdrowia, ale te偶 tryb 偶ycia i preferencje kulinarne. W ko艅cu dieta mo偶e by膰 skuteczna tylko wtedy, kiedy smakuje!